Sztuka i nauka wychowu matek

Hodowla matek pszczelich to szczytowe osiągnięcie gospodarki pasiecznej, pozwalające na świadome kształtowanie cech użytkowych pszczół, takich jak miodność, łagodność czy zimotrwałość. Sukces w tej dziedzinie wymaga ścisłego przestrzegania reżimów czasowych oraz zapewnienia idealnych warunków żywieniowych dla rozwijających się larw matecznych.

1. Biologiczne fundamenty rozwoju matki

Zrozumienie chronologii rozwoju jest kluczowe dla terminowości prac hodowlanych. Rozwój matki pszczelej trwa 16 dni i obejmuje następujące stadia:

• Jajo: 3 dni.
• Larwa: 5 dni (w tym czasie jest intensywnie karmiona mleczkiem).
• Przedpoczwarka i poczwarka: 8 dni (w tym stadium matecznik jest zasklepiony).

Kluczowym czynnikiem determinującym jakość matki jest mleczko pszczele. Larwy mateczne od pierwszej sekundy życia muszą być dosłownie „kąpane” w mleczku, co zapewnia im pełny rozwój układu rozrodczego (liczba rurek jajnikowych u wybitnych matek dochodzi do 300–400).

2. Selekcja materiału zarodowego (Wybór rodziny matecznej)

Nie każda rodzina nadaje się do powielania. Zaleca się tzw. wybór masowy oparty na twardych danych:

• Grupa I (Elitarna): To najlepsze 10–15% rodzin w pasiece. Muszą one wykazywać miodność o 1.5–2 razy wyższą niż średnia pasieczna, doskonale zimować i być wolne od chorób.
• Grupa II (Użytkowa): Rodziny o średnich parametrach.
• Grupa III (Wybraka): Najsłabsze jednostki, które należy poddać wymianie matek.

3. Technika sztucznego wychowu

Najbardziej efektywną metodą jest wychów z przełożeniem larw

Krok 1: Przygotowanie rodziny wychowującej (Startera)

Rodzina ta musi być w stanie „tłoku biologicznego” i osierocenia.

• Z silnej rodziny usuwa się matkę i cały otwarty czerw. Po 3–6 godzinach pszczoły odczuwają silne osierocenie i są gotowe do przyjęcia larw.
• Rodzina musi zajmować min. 10–12 ramek standardowych i mieć obfite zapasy pierzgi.

Krok 2: Przekładanie larw (Grafting)

• Do sztucznych miseczek matecznikowych (woskowych lub plastikowych) przenosi się larwy robotnic w wieku poniżej 1 doby (idealnie 12–24 godziny).
• Ważne: Larwa nie może przeschnąć; należy ją przenosić wraz z kroplą mleczka pszczelego przy użyciu specjalnej igły hodowlanej.

Krok 3: Pielęgnacja mateczników (Finiszer)

Po zaakceptowaniu larw w starterze (zazwyczaj po 24h), ramkę hodowlaną można przenieść do „finiszera” – silnej rodziny z matką odgrodzoną kratą, która zapewni odpowiednią temperaturę (34–35°C) i karmienie.

• Podkarmianie: Podczas wychowu należy podawać rodzinie 0,5 l syropu (1:1) dziennie, co stymuluje wydzielanie mleczka.

Krok 4: Izolacja i wygryzanie

W 14. dniu od złożenia jaja (10. dzień po przełożeniu) mateczniki należy zabezpieczyć w klateczkach izolacyjnych, aby pierwsza wygryziona matka nie zniszczyła pozostałych.

4. Unasiennianie i ocena jakości

Młoda matka (tzw. „jednodniówka”) powinna zostać poddana do ulików weselnych (nukleusów) o masie ok. 100 g pszczół.

• Loty godowe: Odbywają się między 5. a 15. dniem życia matki, przy temperaturze powyżej 20°C i bezwietrznej pogodzie.
• Wielokrotne parowanie: Matka kopuluje średnio z 7–10 trutniami, co zapewnia różnorodność genetyczną potomstwa i stabilność rodziny.

Podsumowując

Czas rozwoju matki	16 dni
Wiek larwy do przekładania	< 24 godziny (idealnie 12h)
Temperatura w gnieździe hodowlanym	34 – 35°C
Liczba rurek jajnikowych (jakość)	300 – 400 sztuk
Termin rozpoczęcia czerwienia	10 – 15 dni po wygryzieniu

Dlaczego warto? Własna hodowla to niezależność pasieki i gwarancja najwyższej jakości biologicznej matek.